Tijdens Jom Hasjoa op de Tempelberg

Donderdag 2 mei. De wekker stond vandaag wat vroeger dan op andere niet-reisdagen, maar daar hadden we een goede reden voor. We wilden namelijk naar de Tempelberg en vandaag was onze eerste én laatste kans: deze is namelijk op vrijdagen en zaterdagen gesloten en was vandaag alleen open voor publiek tot 11 uur (nou vooruit, ’s middags ook nog een uurtje). Dus liepen we tegen half negen het hotel uit en wandelden we in een kwartiertje naar de rand van de Oude Stad, welke we via de Jaffa Gate inliepen.

Daar zagen we al snel wat gebouwen die ons haast Italiaans aandeden, maar er zijn dan ook veel buitenlandse invloeden in de bouw hier. Verderop zagen we ook andere herkenbare invloeden. Zonder haast, maar ook zonder omwegen, begaven we ons enigszins kruipdoor-sluipdoor naar het Westmuurplein, waar de ingang van de Tempelberg is gelegen.

De Rotskoepel op de Tempelberg achter de Westmuur, met de toegangsbrug vanaf de controlepost bij de ingang

Hoewel we de Westmuur (ook wel Klaagmuur genoemd) vandaag niet hebben bezocht, hadden we vanuit de loopbrug richting de Tempelberg, die over het Westmuurplein richting de Mughrabi Gate loopt, wel een mooi uitzicht op deze voor Joden heilige plek.

De Westmuur gezien vanaf de loopbrug op de vorige foto

De Tempelberg als geheel is zowel voor Joden als voor Moslims een heilige plek. De reden die zij delen is dat Abraham (voor Moslims Ibrahim) hier door god zou zijn opgedragen zijn zoon Izaäk (Ismaël) te doden. Voor de Joden is deze plek verder heilig omdat het de locatie van de Tempel van Salomo (ofwel de Eerste Tempel) was, die in de tiende eeuw voor Christus is gebouwd en die rond 586 voor Christus is vernietigd door Nebukadnezar II, en ook de plek van de Tweede Tempel die rond 516 voor Christus is gebouwd en in het jaar 70 (na Christus) door de Romeinen is verwoest, overigens samen met ongeveer de hele stad. De Westmuur is het enige dat resteert van deze Tweede Tempel. Het is ook de plek waar volgens de Joodse traditie in de toekomst de Derde Tempel gebouwd zal worden. Overigens is volgens de lezingen van sommige rabbijnen de Tempelberg voor Joden een té heilige plek om te betreden, omdat de Eerste Tempel het Heilige der Heiligen met daarin de Ark van het Verbond bevatte, een plek die enkel en alleen door de hogepriester bezocht mocht worden en dan slechts eenmaal per jaar voor het brengen van een zoenoffer. Hoewel de Ark door Nebukadnezar II is gejat, gaat de lezing van deze rabbijnen ervanuit dat er nog steeds een goddelijke aanwezigheid is op deze plek waardoor de restrictie in stand zou moeten blijven. Deze lezing wordt dus niet door alle rabbijnen gedeeld, wat ook duidelijk zichtbaar was aangezien er enkele mensen met keppeltjes op het terrein rondliepen.

Voor Moslims is de extra reden dat deze plek een heilige is iets meer duidelijk zichtbaar als je er in het heden rondloopt: er staan twee belangrijke gebouwen, de Al-Aqsamoskee, de op-twee-na heiligste locatie van de Islam, en de Rotskoepel, een heiligdom (geen moskee) dat is gebouwd boven de steen die onder andere wordt gezien als het punt waarvandaan Mohammed zijn reis naar de hemel heeft gemaakt.

We liepen rond op het Tempelberg-terrein toen om stipt 10 uur het luchtalarm afging. Gelukkig wist ik al dat het vandaag Jom Hasjoa is, oftewel de dag waarop de Holocaust (ook wel Sjoa) wordt herdacht, en dat zulke herdenkingen hier altijd gepaard gaan met een luchtalarm. Op deze plek, met momenteel enkel Islamitische gebouwen, gebeurde er tijdens het luchtalarm niet zo gek veel bijzonders, hoewel het wel even wat rustiger leek dus misschien zijn er wat mensen rustig aan de kant gaan zitten ofzo. Toevallig zag ik vanavond een ‘filmpje’ van Nu.nl met wat beelden van Jom Hasjoa en het luchtalarm, waarin heel dramatisch wordt aangekondigd: “restaurants, cafés en uitgaansgelegenheden blijven de hele dag gesloten” en hoewel dat taalkundig correct is – men noemt immers (bewust?) geen aantallen en er is inderdaad een handjevol gelegenheden vandaag hele dag gesloten – is het wat mij betreft een kwestie van nepnieuws of misleiding: het overgrote deel is namelijk gewoon open en hooguit sloten sommige zaken iets eerder dan normaal. Dat het leven rond 10 uur dus even tot stilstand is gekomen geloof ik onmiddellijk, maar de rest van de dag was grotendeels zoals alle andere. Misschien was het in een orthodoxe buurt anders, maar dat is hier dan ook geen gemiddelde buurt.

Op de Tempelberg was het overigens, met dank aan het ‘druppeleffect’ door de veiligheidscontrole bij de ingang en ook door de omvang van het terrein, behoorlijk rustig.

(Relatieve?) rust bij de Rotskoepel

Nadat we tegen elf uur met alle andere toeristen het terrein af werden gebonjourd, vermoedelijk ter voorbereiding op het gebed of een dienst in de moskee, kwamen we terecht in de Moslimbuurt van de Oude Stad, zeg maar het noordoostelijke deel. Hier zijn behoorlijk wat smalle straatjes die soms ook weer het karakter van een markt hebben. In tegenstelling tot de markt die we gisteren bezochten, was het merendeel hier – uiteraard – op toeristen gericht, maar het gaf wel een mooie aanblik.

Een marktstraatje in de Oude Stad

In één van die toeristische tentjes hebben we een lekker kopje koffie gedronken, want ja: we wilden koffie en het vinden van een niet-toeristisch koffietentje werd toch wat moeilijk. Daarna vervolgden we onze weg door de buurt en kwamen we terecht op de Via Dolorosa, oftewel de Lijdensweg of Weg der Smarten, de weg die Jezus na zijn terdoodveroordeling met het kruis afgelegd zou hebben naar Golgotha. Op deze route zijn veertien ‘staties’ te vinden, plekken waarop tijdens die tocht iets (uiteenlopende zaken) gebeurd zou zijn. Vanuit onze richting kwamen we het eerste terecht bij de vierde statie, de plek waarop Jezus zijn moeder zou hebben ontmoet. Hoewel dit niet in de Bijbel vermeld staat, wordt het wel gezien als statie, op basis van een traditie. In een ruimte onder een Armeens-katholieke kerk staat een beeld dat hieraan refereert.

Het beeld dat de vierde statie weergeeft: Jezus ontmoet zijn moeder

Overigens leidde de route vanuit de kerk via het beeld naar een winkeltje om dan pas weer bij de uitgang te komen, een praktijk die natuurlijk veel vaker voorkomt maar mij altijd wat frustreert, maar omdat wij de route (per ongeluk) andersom aflegden was dit effect behoorlijk tenietgedaan. Een goede tip dus, zou ik zeggen!

Hiervandaan liepen we naar het begin van de Via Dolorosa, de plaats waar Jezus door Pilatus (of beter: door het volk) ter dood is veroordeeld. Op een plek als deze (hiermee bedoel ik de hele Via Dolorosa) kom je natuurlijk veel bedevaartgangers tegen, maar bij dit punt kwamen we een flinke groep tegen die tegelijkertijd heel monotoon een tekst aan het prevelen was. Dit had voor mij iets te veel weg van een sekte door de sterk bovengemiddelde brainwashfactor, dus dat was wel een beetje ‘creepy’.

Omdat de Via Dolorosa naast een soort historische route – ik schrijf ‘een soort’ omdat de stad sindsdien flink is veranderd en de route dus zeker niet één-op-één overeen kan komen – ook gewoon een mooie route door de Oude Stad is, besloten we deze te volgen. Via een aantal mooie straten, marktstraatjes en soms heel even enorme drukte bij een samenscholing rondom een reisleider (maar meestal was het zelfs vrij rustig te noemen) kwamen we terecht in de Christelijke buurt en wel bij de Lutherse Kerk van de Verlosser. Dit bleek een mooie kerk met een ingetogen interieur, waar toevallig net een organist aan het spelen was dus daar hebben we even rustig naar geluisterd. Daarna hebben we iets verderop genoten van een lunch op een terras op de tweede etage met uitzicht op onder andere diezelfde kerk en de Rotskoepel.

Now that’s what I call “A lunch with a view”!

Na deze (late) lunch hebben we nog wat rondgestruind met als doel de Heilig Grafkerk, de plek van de laatste staties van de tocht, van de tiende tot en met de veertiende, waaronder de kruisiging en de graflegging. Door de enorme plaats van deze gebeurtenissen in het Christendom is dit natuurlijk een behoorlijk ‘populaire’ kerk te noemen en was het er dus ook enorm druk. Het is een erg mooie kerk om te zien, bestaande uit verschillende stijlen maar op de ene of andere manier toch mooi met elkaar verbonden. De hoeveelheid mensen maakte het echter een niet al te rustgevende ervaring; ook de enorme religieuze devotie waarmee de bezoekers zich op sommige van de in de kerk aanwezige elementen stortten kwam op mij niet als herkenbaar Christelijk iets over. Zo is er op een bovenverdieping van de kerk, die in beheer is van de orthodoxen wat overduidelijk te zien is aan de stjil, de plaats waar Jezus gekruisigd zou zijn, Golgotha, en is er een steen die op die plek zou hebben gestaan of gelegen en die nu door bezoekers aangeraakt kan worden. Men staat er voor in de rij.

Het orthodox aangeklede deel van de kerk met de steen van Golgotha die men aan wil raken

Elders in de kerk bevindt zich de graftombe waarin Jezus na zijn kruisiging en dood zou zijn gelegd. Logischerwijs was hier ook een grote belangstelling voor, maar hier stond wel zo’n lange rij met zo’n laag tempo (we zijn een paar minuten rond die plek in de kerk geweest en zagen de rij echt totaal niet bewegen) dat we onszelf hier maar niet aan de wachtrij hebben toegevoegd. Misschien morgen of overmorgen.

De graftombe en de zich evenmin verplaatsende wachtrij

Blij met de buitenlucht en de bewegingsruimte vervolgden we na dit bezoek onze weg door de Oude Stad, maar wel langzaamaan weer richting de uitgang bij de Jaffa Gate. Hierna hebben we nog een terrasje gepakt in het nieuwe centrum, al enigszins in de buurt van ons hotel. Omdat één biertje hier niet genoeg bleek, hielden we het op twee, per persoon uiteraard. We hadden dan ook genoeg om over na te kletsen.

Morgen gaan we waarschijnlijk de Oude Stad verder verkennen; we zijn nog niet eens aan de Joodse buurt toegekomen en ook een bezoek aan de Westmuur mag niet ontbreken.

Eén reactie

  • Janneke

    Wat een prachtige dag weer, en zoveel variatie in wat jullie zien en doen! Ik ben héél benieuwd naar de rest van de foto’s. Veel plezier gewenst voor de laatste dagen daar!